نوروز در تفکر ایرانی

جشن نوروز  نشانگر شعور بالای ایرانیان و درک دقیقشان از مسائل نجومی است. این جشن در آغاز بهار و اعتدال بهاری با معتقدات دینی درباره آفرینش انسان از سوی خداوند مقارن است. نو شدن سال تکرار نمادین خلقت است. باز آفرینی تذکار گونه حوادث مهم تاریخی یک ملت . همه مراسم و جشن های سال نو اگر به دقت دیده شود این مفهوم را در ارتباط با انواع دیدگاه های اسطوره ای ، آئین ها و باورهای دینی روشن می کند.
در باور های اسطوره ای در دوران جمشید شاه (از شاهان پیشدادی) سرما و طوفان بزرگ ایران را فرا گرفته بود که این سرما  با آغاز بهار به پایان رسید و به دستور جمشید جشنی به همین مناسبت برپا گردید.
حکیم عمر خیام در نوروز نامه چنین می نویسد. سبب نام نهادن نوروز آن بوده است که آفتاب در هر ۳۶۵ شبانه روز ربعی (۴/۱ روز) به اول دقیقه حمل باز آید و چون جمشید آن روز را دریافت نوروز نام نهاد و جشنی بزرگ برپا کرد و مردم از او پیروی نمودند.
سال نو آفرینشی نوین است، نو کردن اشیاء و البسه ، خانه تکانی و آب پاشی به هم در آغاز سال نو نمایشی  از پاکی و نو زایی و بی گناهی و بی آلایشی است که پایان یافتن اغتشاش و هرج و مرج و ورود به دوران نظم و آسایش را بهمراه دارد.
نوروز از نخستین روز با سرسبزی طبیعت و شادی آغاز می گردد. ایرانیان معتقدند که شادی موجب خوشحالی خداوند و شیون و زاری باعث خشنودی اهریمن می شود و در مناسبت های مختلف جشن هایی به پا می کنند و با رسیدن بهار نیز جشن می گیرند  که در روزگار باستان یک ماه ادامه داشت ولی امروزه با پایان روز سیزدهم خاتمه می یابد.
هفت سین نمادی از جهان آفرینش
شاید مهمترین عنصر هفت سین سبزه باشد که سبز کردن آن نمادی از آفرینش ازلی و نخستین است، رنگ سبز آن رنگ ملی ایرانیان است، سمنو (شیره جوانه گندم) نمادی برای زایش و باروری ، سنجد و گل آن نشان خوشبویی و دلدادگی سماق چاشنی زندگی ، سیر و سرکه نشان پاکیزگی و سلامت، سیب و سکه نشان برکت و نعمات خداوند و کتاب آسمانی کلام خداوند بر زمین می باشد.
این جشن با ستایش خداوند، شکر و سپاس نعمات او و تقاضای سالی خوب و پر از نعمت از او آغاز می شود و با رفتن بر مزار از دست رفتگان و تجدید خاطره آن ادامه پیدا می کند و سپس با دید و بازدید بزرگان و فامیل همراه می شود.
در این ایام جمع شدن خانواده ایرانی به دور هم ، همبستگی و یگانگی در درون خانواده را به نمایش می گذارد
ولادت زرتشت
در همین ایام زرتشت پیامبر ایرانی در زمان فرمانروایی لهراسب در روز ششم فروردین در کنار دریای چی چست (دریاچه ارومیه) با چهره ای نورانی از مادر زاده شد و چون نام خاندان پدرش اسپنتمان بود او را زرتشت اسپنتمان نام نهادند. سیزدهم فروردین ماه (سیزده بدر)
در روزشمار ایرانی برای هر روز از ماه یک اسم در نظر گرفته شده روز سیزدهم هر ماه تیر یا تشتر نام دارد و در باور ایرانیان پیش از  زرتشت، تشتر ایزد باران است و ایرانیان از بامداد روز سیزدهم (تیر) از ماه فروردین سفره نوروزی را بر می چیدند و سبزه ها را با خود بر می داشتند و به دشت و صحرا می بردند و به آب روان میسپردند و با نیایش خداوند آرزوش بارش باران و سالی پر از فراوانی و شادی می نمودند. شاید ناخجستگی روز سیزده در نزد ایرانیان باستان در آن باشد که در روز سیزدهم (تیر) از ماه تیر آرش قهرمان ایرانی در حالی صلح را در ایران برقرار می سازد که جان خود را فدای آزادی ایران می سازد.
 

جشن ها و آئین های نوروزی
با گذشت قرون و اعصار هنوز جشن نوروز با روش ها و آئین های گوناگون در گوشه و کنار ایران  پاس داشته می شود. که از آن میان آئین میر نوروزی یا بازی های محلی که در استان گیلان با نام های آهوچره، عروس گله ، نوروز و نوسال و بسیاری دیگر از آئین ها که هنوز در جای جای این مرز و بوم جاریست. روح کلی تمامی این آئین ها برپایه جنگ بین خوبی و بدی های درون استوار است. که همواره به شکست سیاهی و ناپاکی  ختم میگردد. نو شدن و تکرار این اندیشه نشانه ای از روح متعالی ایرانیان است.